Park Brakkenstein

Park Brakkenstein ligt ten zuidoosten van Nijmegen en is onderdeel van een landgoed met een park in landschapsstijl.

In dit artikel lees je hoe het park op een ouder sterrenbos is aangelegd, hoe het in de twintigste eeuw is heringericht, wat je nu nog van de Hortus botanicus en het landgoed terugziet en hoe je er komt.

Het landgoed Brakkenstein en zijn naam

De naam Brakkenstein komt waarschijnlijk van het woord brak, een oud woord voor een jachthond. Het gebied was vermoedelijk in gebruik als jachtterrein, voordat het de vorm kreeg van het park dat je er nu ziet.

Landgoed Brakkenstein ligt ten zuidoosten van Nijmegen en behoort tot de buitenplaatsen die vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw ontstonden rond de stad. Welgestelde Nijmeegse families gebruikten zulke landgoederen vooral om te wonen, in plaats van voor de jacht.

Het landgoed kwam via een huwelijk in handen van de familie Tulleken, die er in 1865 een nieuwe villa liet bouwen: een blokvormig, witgepleisterd huis in neoclassicistische stijl. In 1915 werd Brakkenstein door een nieuwe eigenaar samengevoegd met het naastgelegen landgoed Heyendaal, en een jaar later kwam er een koetshuis met stalgebouw bij.

Sinds 1951 is het landgoed eigendom van de gemeente Nijmegen. Daarmee kwam een einde aan de tijd dat Brakkenstein alleen voor particuliere eigenaren en hun gasten toegankelijk was, en werd het park voor alle inwoners van de stad beschikbaar.

Die overgang van particulier landgoed naar openbaar park is typisch voor veel buitenplaatsen rond Nijmegen. Onderhoud en herstel werden daarmee een publieke taak, wat uiteindelijk heeft bijgedragen aan het behoud van de oorspronkelijke aanleg.

Het sterrenbos als basis van het park

Het park van Brakkenstein is aangelegd in een sterrenbos, een patroon van rechte lanen dat al op achttiende-eeuwse kaarten van het gebied te zien is. Het terrein heeft de vorm van een ruit, met kortere lanen aan de noord- en oostzijde en langere aan de zuid- en westzijde.

Een diagonale laan deelt het terrein in de lengte in tweeën. Grotendeels staan er beuken langs de lanen, met paardenkastanjes langs de westelijke laan en linden achter de villa. Die structuur van lanen bepaalt nog altijd de basis van het park.

• Sterrenbos: achttiende-eeuwse laanstructuur in de vorm van een ruit.
• Herinrichting: tussen 1930 en 1932, door landschapsarchitect Samuel Voorhoeve.

De herinrichting in landschapsstijl

Tussen 1930 en 1932 liet de eigenaar het park opnieuw inrichten door landschapsarchitect Samuel Voorhoeve. Hij behield de oorspronkelijke sterrenbosstructuur, maar voegde een stelsel van gebogen paden toe dat de bestaande lanen met elkaar verbindt.

Tussen de lanen en de gebogen paden liggen gazons en groepjes naald- en loofbomen. Zo ontstond een park dat de strakke lijnen van het sterrenbos combineert met de losse vormen van een landschapsstijl.

De Hortus botanicus in het park

Tussen 1969 en 1971 liet de toenmalige Katholieke Universiteit, nu de Radboud Universiteit, in de zuidoostelijke hoek van het park een botanische tuin met alpinum aanleggen. De tuin is ontworpen door J. Brinkman, het alpinum door W. Schacht.

Deze Hortus botanicus ligt binnen het oudere sterrenbos en vormt zo een jongere laag bovenop de historische aanleg van het landgoed. Wandelaars komen er zowel de oude lanenstructuur als de latere plantencollectie tegen.

Die combinatie van drie verschillende aanlegperioden, van het achttiende-eeuwse sterrenbos tot de twintigste-eeuwse landschapsstijl en de botanische tuin, maakt Brakkenstein een laag-op-laag-landschap dat je in één wandeling door de eeuwen heen laat lopen.

Park Brakkenstein als rijksmonument

Sinds 10 mei 2002 staat landgoed Brakkenstein geregistreerd als rijksmonument. De bescherming geldt onder meer voor de parkaanleg uit de achttiende eeuw en de herinrichting uit de periode 1930 tot 1932.

Het Rijksmonumentenregister noemt Brakkenstein het enige vrij gaaf bewaard gebleven landgoed van behoorlijke omvang in de gemeente Nijmegen. Dat maakt het park een zeldzaam overblijfsel van een type buitenplaats dat rond de stad ooit veel vaker voorkwam.

Veel andere buitenplaatsen rond Nijmegen zijn in de loop van de twintigste eeuw gesplitst, verbouwd of helemaal verdwenen. Dat Brakkenstein als geheel bewaard is gebleven, met landhuis, koetshuis en de oorspronkelijke parkaanleg, maakt het landgoed extra waardevol voor wie wil zien hoe zo’n negentiende-eeuwse buitenplaats er compleet uitzag.

Wandelen door Park Brakkenstein

Het park is vrij toegankelijk en leent zich goed voor een rustige wandeling langs de oude lanen en de gebogen paden uit de twintigste eeuw. Door het landgoed loopt onder meer het Ommetje Brakkenstein, een wandelroute van ongeveer 4,5 kilometer die een lus door het park en de omgeving maakt.

Op de open grasvelden tussen de lanen is ook plek voor een rustig spel als jeu de boules. Daarmee is Brakkenstein niet alleen een historisch landschap om te bekijken, maar ook een park waar je gewoon een middag kunt doorbrengen, zonder vaste route of doel.

Onderweg wissel je voortdurend tussen de rechte lanen van het sterrenbos en de slingerende paden uit de herinrichting van Voorhoeve. Die afwisseling maakt een wandeling door Brakkenstein net wat gevarieerder dan door een park met één vaste aanlegstijl, zeker voor wie het park vaker bezoekt en de verschillende routes al een beetje kent.

Hoe kom je bij Park Brakkenstein?

Park Brakkenstein ligt in het zuidwesten van Nijmegen, in de wijk Brakkenstein, ingeklemd tussen de Driehuizerweg in het westen en de d’Almaraweg in het zuiden. Het hoofdgebouw van het landgoed staat aan de Driehuizerweg 285, 6525 PL Nijmegen.

Je bereikt het park vanuit de binnenstad het snelst met de fiets, langs de Wijchenseweg en de Driehuizerweg. Er zijn meerdere toegangen tot het park, zodat je ook vanuit de wijk Brakkenstein zelf makkelijk kunt instappen.

Met het openbaar vervoer stap je het dichtst bij het park uit in de wijk Brakkenstein zelf, van waaruit je het landgoed in een paar minuten lopend bereikt. Vanuit het centrum van Nijmegen is dat een langere reis dan met de fiets, al is het ook met de bus goed te doen.

Het landgoed vandaag

Op het landgoed staan nog altijd het landhuis en het koetshuis, die nu dienstdoen als locatie voor bijeenkomsten en bruiloften. In het landhuis vind je ook Restaurant Beau, met zicht op het park eromheen.

Het oude koetshuis uit 1916 kreeg later een heel andere bestemming: het werd omgebouwd tot speelhuisje voor kinderen, het schelpenhuisje, genoemd naar de schelpen die een deel van de buitenmuren bedekken.

Wandelaars kunnen het park zelf vrij doorkruisen, langs de oude lanen en de gebogen paden uit de twintigste eeuw, met steeds een ander stukje van het sterrenbos of de latere herinrichting in beeld. Het Goffertpark ligt op fietsafstand van Brakkenstein.

Het Kronenburgerpark ligt dichter bij het centrum van Nijmegen, dus verder van Brakkenstein af dan het Goffertpark.

Meer groen bij Nijmegen

• De Ooijpolder
• De Mookerheide
• Heumensoord