Mookerheide

De Mookerheide is een heide- en bosgebied bij Mook, net onder Nijmegen. Het gebied is al eeuwenlang bekend van de Slag bij Mookerheide uit 1574.

In dit artikel lees je hoe het landschap van heide en bos is ontstaan, wat er tijdens die slag gebeurde en waarom het gebied nu nog altijd geliefd is bij wandelaars.

Het landschap van de Mookerheide

De Mookerheide ligt op een stuwwal, een heuvelrug die tijdens een ijstijd is opgestuwd. Een groot deel van de historische heide is in de loop van de tijd dichtgegroeid met bos, omdat heide zonder ingrijpen vanzelf verbost. Natuurmonumenten houdt de resterende open heide bewust open met begrazing door Schotse hooglanders, omdat vergrassing de heide anders overwoekert en de open plekken zouden verdwijnen.

Het grootste heidegebied dat nu nog over is, ligt ten zuiden van Mook, bij Bisselt. Daar zie je in augustus de heide paars kleuren tijdens de bloei. Verder bestaat het gebied uit een afwisseling van dennenbos, eikenbos en beukenbos, met flinke hoogteverschillen die bij de stuwwal horen.

Loop je over de paden tussen Bisselt en het landgoed, dan wissel je voortdurend van open heide naar dichter bos en weer terug. Die afwisseling, samen met de glooiingen van de stuwwal, maakt de Mookerheide een van de meer gevarieerde wandelgebieden in deze hoek van Gelderland.

De Slag bij Mookerheide in 1574

Op 14 april 1574 vond hier een van de bloedigste veldslagen uit de Tachtigjarige Oorlog plaats. Het leger van de broers Lodewijk en Hendrik van Nassau, jongere broers van Willem van Oranje, kwam vanuit Duitsland om het beleg van Nijmegen door de Spanjaarden te doorbreken.

Het Spaanse leger onder aanvoering van generaals als Sancho d’Avila en Mondragon versloeg de troepen van de Nassaus. Lodewijk en Hendrik van Nassau kwamen om, samen met enkele duizenden van hun soldaten, wat de slag een van de bloedigste veldslagen uit deze fase van de oorlog maakte.

De slag wordt van oudsher de Slag bij Mookerheide genoemd, maar vond grotendeels plaats aan de noordkant van de dorpskern van Mook en niet bij het huidige heidegebied van Bisselt. De naam bleef aan het gebied kleven, al ligt het exacte slagveld dus iets anders dan je zou denken.

Dat de naam toch aan het natuurgebied is blijven hangen, komt vooral doordat het gebied en het dorp Mook in de volksmond altijd als één geheel zijn gezien. Wie nu over de heide wandelt, loopt dus door een landschap dat zijn naam dankt aan een slag die grotendeels een stukje verderop werd uitgevochten.

Het Jachtslot en de schansen in het gebied

Midden in het gebied ligt Landgoed Mookerheide, met daarop het Jachtslot de Mookerheide en bijbehorende tuinen. Natuurmonumenten werkt aan het herstel van dit landgoed, zodat het park en de tuinen weer aansluiten bij het karakter van vroeger. Zo’n landgoed met jachtslot en aangelegde tuinen midden in een heidegebied is op deze schaal zeldzaam in deze regio.

In de heide ligt ook de Heumense schans, een verdedigingswerk uit de zeventiende eeuw. Dit soort schansen werd aangelegd om wegen en grenzen te bewaken, en je loopt er nu zomaar doorheen tijdens een wandeling.

Een wandelroute langs de twee schansen in het gebied, de Heumense schans en de Mookerschans, is ongeveer 5 kilometer lang. Zo’n route laat goed zien hoe de militaire geschiedenis van de Mookerheide verder teruggaat dan alleen de slag uit 1574, met sporen uit meerdere eeuwen verspreid over het gebied.

• Jachtslot de Mookerheide: landgoed met jachtslot en historische tuinen, in herstel door Natuurmonumenten.
• Heumense schans: verdedigingswerk uit de zeventiende eeuw, middenin het heidegebied.

Dieren en planten op de heide

Op de Mookerheide zie je soorten die van droge, schrale grond houden. Vogelaars spotten er bijvoorbeeld de nachtzwaluw, een vogel die alleen in de schemering jaagt op insecten boven de heide.

Tussen de heideplanten groeit ook heidespurrie, een klein plantje dat van de open, zandige bodem houdt. Natuurmonumenten laat daarom bewust kleine stukjes heide tussen de grotere heidevelden liggen, zodat planten en dieren zich makkelijker kunnen verspreiden.

Af en toe duikt er ook een zandhagedis op, meestal op een boomstronk of middenin een wandelpad. Dat maakt een wandeling over de Mookerheide ook voor wie van dieren houdt interessant.

Juist de combinatie van droge heide, vochtiger bosranden en oude schansen zorgt voor een gevarieerd leefgebied. Daardoor kun je op een en dezelfde wandeling heel verschillende planten en dieren tegenkomen, van warmteminnende reptielen tot vogels die liever in de schaduw van het bos blijven.

Wandelroutes over de Mookerheide

Natuurmonumenten heeft verschillende wandelroutes over de Mookerheide uitgezet, met uiteenlopende lengtes. Het Landgoedpad Mookerheide is een familieroute van ongeveer 1 kilometer en is geschikt voor een kinderwagen of rolstoel, dus ook voor wie niet te veel wil klimmen en dalen.

Wil je meer van het gebied zien, dan is de Bisseltroute een optie van ongeveer 6,2 kilometer, met als startpunt een parkeerplaats bij Bisselt. Deze route voert je langs het grootste overgebleven heideveld van het gebied en door de afwisseling van bos die de Mookerheide kenmerkt.

De omgeving van de Mookerheide

De Mookerheide ligt tussen Mook en de Duitse grens, op een paar kilometer van Nijmegen. Natuurmonumenten heeft in de omgeving meerdere wandelroutes uitgezet, van korte rondjes tot langere tochten langs de schansen en het jachtslot.

Na een wandeling over de heide kun je in Nijmegen zelf nog verder eten, zeker na een langere tocht door de natuur die flink wat energie kost.

Het dorp Mook zelf valt onder de gemeente Mook en Middelaar en ligt direct aan de voet van de heide. Daardoor combineer je een wandeling over de Mookerheide makkelijk met een korte stop in het dorp, voordat je verder rijdt of fietst richting Nijmegen.

Hoe kom je bij de Mookerheide?

De Mookerheide ligt bij het dorp Mook, net ten zuiden van Nijmegen, tegen de Duitse grens aan. Het bezoekersadres van Landgoed Mookerheide is Heumensebaan 2 in Molenhoek, van waaruit verschillende paden het gebied op gaan.

Kom je met de auto, dan kun je parkeren bij de parkeerplaats bij Bisselt, het startpunt van de langere wandelroute door het grootste heideveld. Voor vragen over het gebied is het regiokantoor van Natuurmonumenten voor Rijk van Nijmegen bereikbaar via rijkvannijmegen@natuurmonumenten.nl.

Reis je liever met het openbaar vervoer, dan stap je uit op station Mook-Molenhoek, aan de spoorlijn tussen Nijmegen en Venlo. Vanaf het station loop je in een paar minuten de rand van het gebied op. Komend vanuit Nijmegen rijd je met de auto meestal via de N271, de weg die de stad met Mook en de dorpen daaromheen verbindt.

Meer natuurgebieden bij Nijmegen

• Berg en Dal en de Duivelsberg
• De Ooijpolder
• Heumensoord