Berg en Dal en de Duivelsberg

Berg en Dal is een dorp bij Nijmegen, vlak bij de Duivelsberg, het hoogste punt van de stuwwal rond Nijmegen.

In dit artikel lees je hoe hoog de Duivelsberg precies is, waar de naam vandaan komt, wat de legende over de berg vertelt, wat je nog ziet van de middeleeuwse burcht Mergelp en hoe je de top vanuit het dorp bereikt.

Hoe hoog is de Duivelsberg?

De Duivelsberg ligt op de stuwwal ten oosten van Nijmegen, tussen het dorp Berg en Dal, Beek en de Duitse grens. Met 75,9 meter is het de hoogste top van die stuwwal, al moet je niet aan een echte berg denken. Voor Nederlandse begrippen is het nog altijd een flinke hoogte, en de heuvel voelt dan ook aan als meer dan een gewone glooiing in het landschap.

Het hoogteverschil met de omgeving is voor Nederlandse begrippen flink. Vanaf de top loop je dan ook geregeld een stukje klimmen en dalen, wat deze heuvel bijzonder maakt in een land dat verder vooral vlak is.

Het gebied is alleen te voet te verkennen. Sommige hellingen zijn behoorlijk steil en op een paar plekken liggen trappen om het hoogteverschil op te vangen, dus stevige schoenen zijn geen overbodige luxe.

• Hoogte: 75,9 meter, het hoogste punt van de stuwwal rond Nijmegen.
• Ligging: op de grens van Berg en Dal, Beek en Duitsland.

Waar komt de naam Duivelsberg vandaan?

De herkomst van de naam is niet helemaal zeker. De Duitse naam voor de heuvel is Wylerberg of Teufelsberg, wat letterlijk Duivelsberg betekent.

Een andere verklaring is dat de naam een verbastering is van Duffelsberg, genoemd naar de streek de Duffelt waarin de heuvel ligt. Het is dus onzeker of de naam oorspronkelijk echt iets met de duivel te maken had.

Grensgebieden als deze droegen in de loop van de geschiedenis vaak meerdere namen in meerdere talen, afhankelijk van welke kant van de grens je vandaan kwam. Dat verklaart meteen waarom er naast de Nederlandse naam ook een Duitse naam voor dezelfde heuvel bestaat.

De legende van de Duivelsberg

Over de Duivelsberg gaat een legende die nooit als vaststaand feit is bevestigd. Volgens dit volksverhaal was de heuvel in de middeleeuwen een offerplaats voor heksen.

Dit soort verhalen ontstond vaak omdat een plek er onbegaanbaar of griezelig uitzag. De dichte begroeiing op de Duivelsberg gaf in de loop van de middeleeuwen waarschijnlijk aanleiding tot dit soort griezelverhalen, al is dat niet met bronnen te bewijzen.

De legende leeft nog altijd voort bij gidsen en in verhalen over het gebied, al is er geen enkel historisch document dat de heksenofferplaats bevestigt. Het blijft dus vooral een sfeervol verhaal dat bij een plek met zoveel bos en hoogteverschil past.

De middeleeuwse burcht Mergelp

Op de Duivelsberg stond ooit de burcht Mergelp, ook wel Mergelpe genoemd. De burcht is waarschijnlijk rond het jaar 1012 gebouwd en was in handen van graaf Balderik van Duffelgouw.

Van de burcht zelf is op de heuvel niets meer te zien. Toch is het de moeite waard om te weten dat deze plek al meer dan duizend jaar geleden al een strategische rol speelde in de regio, lang voordat Berg en Dal als dorp bestond. De ligging op de hoogste top van de stuwwal gaf de burcht destijds een goed overzicht over het omliggende land.

Natuur en uitzicht op de Duivelsberg

Staatsbosbeheer beheert de Duivelsberg als natuurreservaat van ongeveer 125 hectare. Het gebied bestaat vooral uit loofbos, met opvallend veel tamme kastanje tussen de bomen.

Bovenop de heuvel ligt een uitkijkpunt met zicht over de Duffelt, het lage land richting het Duitse Kleef. Bij helder weer overzie je vanaf hier een flink stuk van het grensgebied.

Aan de voet van de Duivelsberg staat Huis Wylerberg, een villa die sinds 1985 een rijksmonument is. Het gebouw is nu in gebruik bij natuurorganisaties, met het bos van de Duivelsberg er direct achter.

Het dorp Berg en Dal zelf ligt tegen de helling van de stuwwal aan en dankt zijn naam aan die ligging tussen berg en dal. Vanuit het dorp is de Duivelsberg goed te voet te bereiken, waardoor een wandeling naar de top zich makkelijk laat combineren met een korte stop in het dorp zelf.

Na het klimmen en dalen op de heuvel smaakt een maaltijd in de stad extra goed, zeker na de langere route van 11,3 kilometer.

Vogels spotten op de Duivelsberg

Het bos van de Duivelsberg is oud en gevarieerd, en dat trekt veel broedvogels aan. Een telling van vogelorganisatie Sovon uit 2019 vond er in totaal 1134 vogelterritoria, verdeeld over 53 soorten. Vink, roodborst en winterkoning waren daarbij de meest voorkomende soorten.

Door de oude bomen broeden er maar liefst vijf soorten spechten, waaronder de zwarte specht, de grote bonte specht en de groene specht. In de vroege ochtend tijdens de lente en vroege zomer hoor je bovendien soorten als vuurgoudhaan, kuifmees, goudvink en bonte vliegenvanger. In het oostelijke deel van het gebied zit zelfs een broedkolonie van de blauwe reiger.

Het hele jaar door is er wat te zien, maar het voorjaar geldt als de beste periode om op pad te gaan. Een vogelkijkhut is er niet, dus je spot de vogels gewoon vanaf de paden.

Wandelroutes over de Duivelsberg

Rond de Duivelsberg liggen verschillende gemarkeerde wandelroutes, waaronder een route van ongeveer 6,3 kilometer en een langere variant van ongeveer 11,3 kilometer. Beide beginnen en eindigen bij een landgoedhotel aan de Zevenheuvelenweg in Berg en Dal, waar je ook gratis kunt parkeren.

Een alternatief startpunt is bij het pannenkoekenrestaurant De Duivelsberg, vlak bij de heuvel. Honden zijn op de route welkom, zolang ze aangelijnd blijven, en door de steile hellingen en trappen is de wandeling niet voor elke conditie even geschikt, zeker bij de langere variant van 11,3 kilometer.

Hoe kom je bij de Duivelsberg?

De Duivelsberg ligt bij het dorp Berg en Dal, ten oosten van Nijmegen tegen de Duitse grens aan. Met de auto rijd je via Berg en Dal naar de Zevenheuvelenweg, waar meerdere parkeerplekken liggen, waaronder bij het landgoedhotel en bij parkeerplaats Holdeurn.

Reis je met het openbaar vervoer, dan pak je vanaf station Nijmegen bus 8 richting Berg en Dal en stap je uit bij halte Groot Berg en Dal. Vanaf daar loop je nog een klein stuk naar de voet van de heuvel.

Kom je op de fiets, dan ligt Berg en Dal op een paar kilometer van het centrum van Nijmegen, grotendeels tegen de helling van de stuwwal op. Reken dus op een route met wat klimmetjes voor je bij de voet van de Duivelsberg aankomt.

Meer natuurgebieden bij Nijmegen

• De Mookerheide
• De Ooijpolder
• Heumensoord