Het Kronenburgerpark
Het Kronenburgerpark is een park in het centrum van Nijmegen. Het is aangelegd op de plek van de voormalige vestingwerken rond de stad.
In dit artikel lees je hoe de vestingwerken in de negentiende eeuw werden gesloopt, hoe het park daarna is ontworpen, wat de Kronenburgertoren en het leeuwenbeeld in het park vertellen en hoe je er komt.
De sloop van de vestingwerken
In 1874 verloor Nijmegen door de Vestingwet zijn status als vestingstad. Twee jaar later, in 1876, begon de sloop van de eeuwenoude stadsmuren en vestingwerken rond de binnenstad.
Tuinarchitect Hendrik Copijn uit Utrecht presenteerde in 1880 een eerste plan voor een stadspark op die plek, waarbij de hele stadsmuur zou verdwijnen. Dat plan werd uiteindelijk niet uitgevoerd.
De sloop van de vestingwerken veranderde het aangezicht van de stad ingrijpend. Waar eeuwenlang muren en wallen de grens van Nijmegen bepaalden, kwam nu ruimte vrij voor groen, wat in andere vestingsteden in die tijd ook vaak gebeurde.
Het ontwerp van Liévin Rosseels
In 1881 kwam de Leuvense tuin- en landschapsarchitect Liévin Rosseels met een nieuw ontwerp, dat wel werd goedgekeurd. Hij legde het park aan tussen de Parkweg en de Kronenburgersingel, net buiten de oude stadsmuren.
Bouwmeester Pierre Cuypers adviseerde bij het ontwerp en speelde een grote rol in het besluit om een deel van de stadsmuur juist te behouden. In plaats van alles te slopen, werd de muur onderdeel van het nieuwe park.
Rosseels ontwierp het park in de landschapsstijl die in die tijd populair was: slingerende paden, groepen bomen en open grasvelden, in plaats van strakke, rechte lanen. Die stijl is in de basisopzet van het park nog altijd te herkennen.
De Kronenburgertoren
De Kronenburgertoren, ook wel de Kruittoren genoemd, dateert van rond 1425 en 1426. Pierre Cuypers restaureerde de toren tussen 1878 en 1883, voordat het park er in zijn huidige vorm omheen werd aangelegd.
Toen de Nijmeegse vestingwerken in de negentiende eeuw werden verkocht, bleef deze toren in handen van de staat, juist om sloop te voorkomen. Daardoor is de toren nu een van de weinige hoge vestingtorens die in Nederland bewaard zijn gebleven.
Vanaf de restauratie door Cuypers kreeg de toren een plek middenin het nieuwe park, in plaats van als geïsoleerd overblijfsel aan de rand van de stad. Die combinatie van een eeuwenoude verdedigingstoren met een negentiende-eeuws stadspark is wat het Kronenburgerpark onderscheidt van andere parken in Nijmegen.
- Kronenburgertoren: gebouwd rond 1425 en 1426, ook bekend als de Kruittoren.
- Restauratie: door Pierre Cuypers, tussen 1878 en 1883.
De vijver en de oude stadsmuur
Langs de kant van de Parkweg liggen de resten van de middeleeuwse stadsmuur, met de Kronenburgertoren als hoogtepunt. Om toch een deel van die muur te behouden, legde Rosseels een verhoogd wandelpad aan op het niveau van de muurrand, dat nu de Parkweg vormt.
Midden in het park ligt een vijver die uit twee delen bestaat, verbonden door een bruggetje. De vijver vormt een rustpunt in de wandeling door het park en weerspiegelt de oude toren en de bomen eromheen.
Die vijver is een restant van de drooggevallen stadsgracht die ooit rond de hele vestingstad liep. Op deze plek bleef een deel van het water bewaard, terwijl de gracht elders in de stad na de sloop van de vestingwerken grotendeels is gedempt en vervangen door straten en bebouwing.
Het leeuwenbeeld in het park
In 1886 kreeg het park een kalkstenen leeuwenbeeld, geschonken door de Nijmeegse versieringsvereniging. Het ontwerp is van Henri Leeuw sr. en zijn zoon Henri Leeuw jr.
Het beeld staat bij de vijver aan de voet van de Kronenburgertoren. Die vijver is ontstaan uit de oude stadsgracht, die bij de aanleg van het park is omgevormd tot een slingerend water dat de contouren van de voormalige verdedigingsgracht nog laat zien.
De dierenweide
In het Kronenburgerpark ligt ook een dierenweide, met onder meer herten, dwerggeiten en pauwen. De dieren lopen in een eigen, afgeschermd deel van het park, terwijl de rest van het terrein vrij toegankelijk blijft voor wandelaars.
Deze dierenweide is niet nieuw: al in 1912 werd in het zuidoostelijke deel van het park een hertenkamp aangelegd. Daarmee is de combinatie van een historisch park met dieren al meer dan een eeuw lang onderdeel van het Kronenburgerpark, nog altijd op dezelfde plek in het park.
Die combinatie van een historisch park met een kleine dierenweide maakt het Kronenburgerpark aantrekkelijk voor een brede groep bezoekers, van wandelaars die van de negentiende-eeuwse aanleg willen genieten tot gezinnen die een middagje buiten willen zijn.
De weide ligt op loopafstand van de vijver en de Kronenburgertoren, zodat je op één wandeling door het park zowel de dieren als de oude vestingresten tegenkomt. Juist die afwisseling tussen natuur, geschiedenis en gewoon buiten zijn maakt het Kronenburgerpark een park waar je makkelijk langer blijft dan gepland.
Het park door de jaren heen
Het Kronenburgerpark heeft niet altijd de rustige uitstraling van nu gehad. Lange tijd was het park vooral een ontmoetingsplek voor prostitutie en drugsverslaafden, wat de sfeer in het park destijds bepaalde.
Na een ingrijpende herinrichting kreeg het park rond 2005 weer het karakter van een rustig, modern stadspark. Het Kronenburgerpark staat al sinds 15 april 2002 geregistreerd als rijksmonument, onder nummer 522957, als onderdeel van de negentiende-eeuwse groene gordel rond de oude binnenstad.
Die herinrichting veranderde vooral de sfeer van het park: van een plek die bezoekers liever vermeden naar een rustig stadspark waar mensen weer graag doorheen wandelen, ook ’s avonds.
Hoe kom je bij het Kronenburgerpark?
Het Kronenburgerpark ligt direct tegen de binnenstad van Nijmegen aan, ingeklemd tussen de Parkweg en de Kronenburgersingel. Beide straten hebben een eigen toegang tot het park.
Vanaf het centrum loop je in een paar minuten naar het park, via de Parkweg of de Kronenburgersingel. Ook met de fiets is het park goed te bereiken, met fietsenrekken bij de ingangen aan beide zijden, zodat je de fiets niet mee het park in hoeft te nemen.
Omdat het park direct tegen de oude binnenstad aan ligt, is het ook een logisch tussenstop tijdens een wandeling door het centrum van Nijmegen. Je hoeft dus geen aparte reis te maken om het park te bezoeken.
Ook met het openbaar vervoer zit je er snel: vanaf station Nijmegen loop je via de binnenstad in een kwartiertje naar een van de ingangen van het park.
Kronenburgerpark vandaag
Het Kronenburgerpark ligt op loopafstand van zowel het Valkhof als de binnenstad van Nijmegen.
De oude stadsmuur met de Kronenburgertoren vormt nog altijd de ruggengraat van het park. Richting het centrum ligt de Grote Markt, het centrale plein van Nijmegen, op een paar minuten lopen van het park.
Meer historische plekken in Nijmegen
Veelgestelde vragen
Wanneer is het Kronenburgerpark aangelegd?
Tussen 1880 en 1882, op de plek van de gesloopte Nijmeegse vestingwerken, naar een ontwerp van Liévin Rosseels.
Wat is de Kronenburgertoren?
Een verdedigingstoren uit 1425 en 1426, ook wel de Kruittoren genoemd. Hij bleef bewaard toen de rest van de vestingwerken werd verkocht.
Waarom staat er een leeuwenbeeld in het park?
Het kalkstenen leeuwenbeeld werd in 1886 geschonken door de Nijmeegse versieringsvereniging en staat bij de vijver.
Is het Kronenburgerpark een rijksmonument?
Ja, het park staat geregistreerd als rijksmonument onder nummer 522957.