De Waalbrug
De Waalbrug in Nijmegen is de oudste vaste oeververbinding over de Waal, geopend in 1936 door koningin Wilhelmina.
In dit artikel lees je hoe de brug destijds gebouwd is, wat er in de Tweede Wereldoorlog met de brug gebeurde en hoe de Waalbrug in 1944 bijna ongeschonden in geallieerde handen viel.
De bouw van de Waalbrug
Voor 1936 kon je de Waal bij Nijmegen alleen oversteken met de veerpont Zeldenrust. Dat was traag en afhankelijk van het weer, wat het verkeer tussen Nijmegen en het noorden van het land lastig maakte.
Plannen voor een vaste brug lagen er al vanaf 1927, met een ontwerp van architect G. Schoorl. Het duurde daarna nog enkele jaren voordat de financiering en de definitieve plannen rond waren en de bouw echt kon beginnen.
De bouw begon op 23 oktober 1931. Op 16 juni 1936 opende koningin Wilhelmina de brug, in aanwezigheid van ongeveer 200.000 mensen.
De hoofdoverspanning van de Waalbrug is 244,1 meter lang. Dat maakte de boog op het moment van de bouw de grootste van Europa. De brug verving de veerpont definitief en werd van de ene op de andere dag de drukste verbinding tussen de binnenstad en de wijken ten noorden van de rivier.
In totaal is de Waalbrug ongeveer 604 meter lang, met de boog van 244,1 meter als het meest herkenbare onderdeel. Op het hoogste punt reikt de boog ongeveer 65 meter boven het water, wat de brug ook van ver af een duidelijk silhouet geeft. Die combinatie van lengte en boogvorm maakt de Waalbrug nog altijd een van de meest herkenbare bouwwerken van Nijmegen.
- Bouwperiode: 1931 tot 1936, geopend door koningin Wilhelmina.
- Hoofdoverspanning: 244,1 meter, destijds de grootste boogbrug van Europa.
De Waalbrug tijdens de Tweede Wereldoorlog
Op 10 mei 1940, bij het begin van de Duitse inval, lieten Nederlandse militairen de Waalbrug opblazen. Daarmee wilden ze de opmars van de Duitse troepen vertragen, want de brug was een van de weinige vaste verbindingen over de grote rivieren in dit deel van het land.
De Duitsers herstelden de brug tijdens de bezetting, omdat ze de route juist zelf nodig hadden voor hun eigen troepen en bevoorrading. Vanaf 1943 kon het verkeer er weer gewoon overheen, tot de volgende grote gebeurtenis bij de brug zich aandiende.
Die jaren van herstel en bezetting maakten de brug tot een van de strategisch belangrijkste punten in deze regio, lang voordat het in september 1944 echt spannend werd.
Voor zowel de Nederlandse militairen in 1940 als de Duitse bezetter daarna gold hetzelfde: wie de bruggen over de grote rivieren beheerste, beheerste ook de aanvoerroutes door dit deel van het land. Dat maakte de Waalbrug keer op keer een doelwit van strategisch belang.
De bevrijding van de Waalbrug in 1944
Tijdens Operatie Market Garden, in september 1944, vochten geallieerde troepen om de bruggen bij Nijmegen. De Waalbrug en de spoorbrug ernaast waren essentieel voor de opmars van de geallieerden richting Arnhem, verderop langs de Rijn. Op 20 september 1944 veroverden ze de Waalbrug, bijna ongeschonden.
Jan van Hoof, een Nijmeegse verzetsstrijder, zou daarbij hebben voorkomen dat de Duitsers de brug voor de tweede keer opblazen. Hij wist op het cruciale moment te voorkomen dat de ontstekingsdraden hun werk deden, zodat de brug intact bleef voor de oprukkende geallieerden. Een gedenkplaat bij de brug herinnert tot op de dag van vandaag aan zijn rol bij de bevrijding van de stad.
Dat de brug die dag bijna ongeschonden in geallieerde handen viel, was voor de verdere opmars richting Arnhem van groot belang. Een verwoeste brug had de geallieerden dagen kunnen vertragen, in een operatie waarbij tijd juist cruciaal was.
De N325 over de Waalbrug
Over de Waalbrug loopt de provinciale weg N325, die de binnenstad van Nijmegen verbindt met de wijk Lent op de noordoever. Vanaf de brug loopt deze weg verder noordwaarts richting Arnhem en in zuidelijke richting richting de Duitse grens bij Kleve.
Naast het autoverkeer ligt er aan beide zijden van de brug een fietspad, zodat fietsers de Waal ook zonder auto kunnen oversteken. Voor het gewone verkeer tussen de binnenstad en Nijmegen-Noord is de Waalbrug nog altijd een van de belangrijkste routes.
Door de groei van de wijk Lent en de rest van Nijmegen-Noord is de drukte op de brug de afgelopen decennia flink toegenomen. Dat was destijds, bij de bouw in de jaren dertig, niet te voorzien, maar het verklaart wel waarom de brug nu veel meer verkeer verwerkt dan ooit bedoeld.
De Waalbrug vandaag
De Waalbrug is nog altijd een van de belangrijkste verbindingen tussen de binnenstad van Nijmegen en de wijken aan de overkant van de Waal. Dagelijks rijdt er veel autoverkeer overheen, en aan beide zijden van de brug loopt een fietspad. De brug was tot 1980 groen geverfd en is sindsdien wit, een kleurwisseling die het silhouet van de stad vanaf de rivier flink veranderde.
Vlak bij de brug, aan de Waalkade, ligt de aanlegsteiger van de Pannenkoekenboot. Vanaf hier vaar je over de Waal, met de brug goed in beeld.
Ook vanaf de Waalkade zelf, aan de kant van de binnenstad, heb je goed zicht op de boog van de brug. Veel bezoekers lopen hier langs het water, met de Waalbrug als herkenbaar decor op de achtergrond.
Wandelaars die een route langs de rivier lopen, komen de brug daardoor ook geregeld tegen, als vast herkenningspunt onderweg.
Rijkswaterstaat renoveert de Waalbrug in twee fasen, van 2019 tot 2030. In de eerste fase is het rijdek vervangen door 360 nieuwe betonnen platen en is de busbaan omgebouwd tot een tweerichtingsfietspad. De tweede fase, waarin de brug opnieuw wordt geschilderd en delen in de oorspronkelijke staat worden teruggebracht, staat gepland voor 2030.
Hoe kom je bij de Waalbrug?
De Waalbrug verbindt de binnenstad van Nijmegen met de wijk Lent op de noordoever van de Waal. Vanaf de Grote Markt en de rest van het centrum loop je in een kwartiertje naar de zuidkant van de brug.
Met de auto rijd je de brug op via de N325, die dwars door de stad en verder naar het noorden en zuiden loopt. Fietsers en wandelaars gebruiken de paden aan beide zijden van de brug, waarmee de oversteek ook zonder auto goed te doen is.
Wie liever niet over de brug zelf loopt, kan ook kiezen voor een wandeling langs de kade aan weerszijden van de rivier, met de brug steeds in het zicht. Zo zie je de boog van de Waalbrug vanuit allerlei hoeken, zonder dat je de oversteek zelf hoeft te maken.
Meer historische plekken in Nijmegen
Veelgestelde vragen
Wanneer is de Waalbrug gebouwd?
De bouw begon op 23 oktober 1931 en de brug opende op 16 juni 1936, geopend door koningin Wilhelmina.
Waarom werd de Waalbrug in 1940 opgeblazen?
Nederlandse militairen bliezen de brug op 10 mei 1940 op om de Duitse opmars bij de inval te vertragen.
Hoe werd de Waalbrug in 1944 bevrijd?
Tijdens Operatie Market Garden veroverden geallieerde troepen de brug op 20 september 1944, bijna ongeschonden.
Wie was Jan van Hoof?
Een Nijmeegse verzetsstrijder die zou hebben voorkomen dat de Duitsers de brug in 1944 voor de tweede keer opblazen.