Stevenskerk in Nijmegen
De Stevenskerk staat midden op de Grote Markt in Nijmegen en is de oudste kerk van de stad. De bouw begon al in 1254.
In dit artikel lees je hoe de kerk in de loop van de eeuwen groeide, wat er tijdens het bombardement van 1944 gebeurde en waarom de Stevenskerk zo’n belangrijke plek in Nijmegen inneemt.
De bouw van de Stevenskerk
Graaf Otto II van Gelre besloot in 1254 om een nieuwe parochiekerk te laten bouwen op de plek waar de Stevenskerk nu nog staat. De oudere kerk bij het Valkhof moest wijken voor de stadsmuren die in die tijd werden aangelegd rond het snel groeiende Nijmegen. Een nieuwe kerk midden in de stad paste beter bij die groei dan de oude kerk net buiten de muren.
Op 7 september 1273 werd de nieuwe kerk ingewijd, namens de aartsbisschop van Keulen. Dat eerste gebouw was aanzienlijk kleiner dan de kerk die je nu op de Grote Markt ziet. Pas in de eeuwen daarna groeide de kerk uit tot het grote gebouw dat het silhouet van Nijmegen nu bepaalt.
De keuze voor deze plek, midden tussen de huizen en straten van de groeiende stad, was geen toeval. Een parochiekerk stond in de middeleeuwen bij voorkeur midden in de gemeenschap, zodat iedere inwoner er gemakkelijk naartoe kon lopen.
Met de verplaatsing van de kerk naar het centrum verschoof ook het zwaartepunt van het stadsleven een stukje op, van de oude kern bij het Valkhof naar het gebied rond de huidige Grote Markt.
Van kleine kerk tot grote kruiskerk
Tussen 1420 en 1456 kreeg de kerk een nieuw koor met een omgang en aparte apsiskapellen. De Rijnlandse architect Gisbert Schairt van Bommel leidde deze verbouwing, die de kerk een stuk groter en rijker aan detail maakte dan het eerste gebouw uit de dertiende eeuw.
Rond het jaar 1560 had de Stevenskerk ongeveer de omvang die je nu nog ziet: een grote driebeukige kruiskerk in laatgotische stijl. Die lange bouwgeschiedenis van ruim drie eeuwen verklaart waarom de kerk zoveel verschillende stijlelementen combineert, van het vroege koor tot latere toevoegingen aan het schip en de zijbeuken.
Zo’n gefaseerde bouw was in de middeleeuwen heel gewoon. Steden bouwden hun kerk meestal in etappes, telkens als er genoeg geld was, waardoor oudere en jongere bouwdelen in één gebouw samenkomen. Bij de Stevenskerk zie je dat verschil nog altijd terug als je goed naar de details van het metselwerk kijkt.
Waarom de Stevenskerk zo bekend is
De Stevenskerk staat bekend als de grootste kerk van Nijmegen en domineert met de Stevenstoren het silhouet van de stad. Vanaf de Waal of vanaf de Duivelsberg herken je de toren direct, ook van kilometers afstand. De toren is daarmee al eeuwenlang een herkenningspunt voor wie Nijmegen vanuit de omgeving nadert.
De kerk ligt op de Grote Markt, al eeuwenlang het centrale plein van de stad. Rond de kerk liggen terrassen, winkels en horeca, wat de Stevenskerk tot een van de meest bezochte plekken van Nijmegen maakt.
- Ligging: midden op de Grote Markt, in de binnenstad van Nijmegen.
- Bouwstijl: grote driebeukige kruiskerk in laatgotische stijl.
De Stevenstoren beklimmen
Naast de kerk zelf is ook de Stevenstoren een bekend onderdeel van het gebouw. Via Gilde Nijmegen kun je met een gids de toren beklimmen, waarbij je onderweg meer hoort over de bouwgeschiedenis van de kerk en de toren.
Boven in de toren heb je uitzicht over de daken van de binnenstad. Omdat de kerk op een van de hoogste punten van het oude centrum staat, zie je vanaf hier een groot deel van Nijmegen en de omgeving in één overzicht.
De beklimming gebeurt niet op eigen houtje, maar altijd met een gids erbij. Zo combineer je het uitzicht met achtergrondverhalen die je anders mist als je gewoon zelf de trappen op loopt.
De Stevenskerk vandaag
Tegenwoordig is de Stevenskerk niet alleen een kerkgebouw, maar ook een plek voor concerten, exposities en andere evenementen. De ruimte en de akoestiek van het hoge schip maken het gebouw geschikt voor meer dan alleen kerkdiensten.
Tijdens de Vierdaagsefeesten is de kerk bijvoorbeeld het podium voor StevenskerkLive, een jaarlijkse reeks intieme concerten. Daarnaast organiseert de kerk exposities, zoals eerder een tentoonstelling die laatmiddeleeuwse miniaturen combineerde met werk van eigentijdse kunstenaars.
Juist die combinatie van een eeuwenoud gebouw met een actueel programma houdt de Stevenskerk relevant voor de stad. Bezoekers komen er zowel voor de geschiedenis als voor wat er nu binnen de muren gebeurt.
Hoeveel er in de kerk gebeurt, blijkt ook uit de cijfers. In 2019 telde de Stevenskerk ruim 125.000 bezoekers, verdeeld over onder meer 49 concerten, 6 exposities en diverse kerkdiensten en lezingen. Dat maakt de Stevenskerk een van de best bezochte kerken van Nederland.
Het bombardement van 1944 en de restauratie
Op 22 februari 1944 raakte de Stevenskerk zwaar beschadigd bij een geallieerd bombardement op Nijmegen. De bovenste toren stortte in en het zuidelijke zijschip lag grotendeels in puin, net als grote delen van de rest van de binnenstad rond de Grote Markt.
De restauratie begon in 1948 en duurde tot in de jaren zestig. Pas in 1969 kon de kerk weer volledig in gebruik worden genomen, ruim twintig jaar na het bombardement. Die lange restauratieperiode laat zien hoeveel werk er nodig was om de schade van dat ene bombardement weer goed te maken.
Het bombardement trof niet alleen de Stevenskerk, maar een groot deel van de binnenstad rond de Grote Markt. Daardoor is de wederopbouw van de kerk onlosmakelijk verbonden met de wederopbouw van heel het centrum van Nijmegen in de jaren na de oorlog.
De Stevenskerk als rijksmonument
Sinds 17 april 1973 staat de Stevenskerk geregistreerd als rijksmonument. Dat onderstreept hoe belangrijk de kerk is voor de geschiedenis van Nijmegen, zowel vanwege de bouwgeschiedenis van ruim zeven eeuwen als vanwege de rol die de kerk speelde tijdens en na de wederopbouw.
Rond de kerk op de Grote Markt vind je volop terrassen om even te zitten, met de Stevenstoren als blikvanger op de achtergrond. Zo combineer je een bezoek aan de kerk makkelijk met een korte pauze op het plein.
Hoe kom je bij de Stevenskerk?
De Stevenskerk staat aan het Sint Stevenskerkhof 62, middenin de binnenstad van Nijmegen. De kerk is daarmee op loopafstand van vrijwel elke plek in het centrum, inclusief station Nijmegen.
Vanaf station Nijmegen is het centrum maar een paar minuten lopen, en de Grote Markt met de Stevenskerk ligt midden in dat oude centrum. Fietsenstallingen vind je in de directe omgeving van het plein, en de binnenstad is grotendeels autoluw, dus de kerk bereik je het makkelijkst te voet of per fiets.
Kom je met de auto, dan parkeer je in een van de parkeergarages rond de binnenstad en loop je het laatste stuk naar de Grote Markt te voet. Dat geldt voor vrijwel elke bezienswaardigheid in het centrum van Nijmegen, dus ook voor de Stevenskerk.
Meer historische plekken in Nijmegen
Veelgestelde vragen
Wanneer is de Stevenskerk gebouwd?
De bouw begon in 1254, in opdracht van graaf Otto II van Gelre. De kerk werd op 7 september 1273 ingewijd.
Is de Stevenskerk de grootste kerk van Nijmegen?
De Stevenskerk geldt als de grootste en oudste kerk van de stad. Ze domineert met de Stevenstoren het silhouet van Nijmegen.
Wat gebeurde er met de Stevenskerk tijdens het bombardement van 1944?
Bij het bombardement van 22 februari 1944 stortte de bovenste toren in en raakte het zuidelijke zijschip grotendeels verwoest. De restauratie duurde van 1948 tot 1969.
Is de Stevenskerk een rijksmonument?
Ja, de kerk staat sinds 17 april 1973 geregistreerd als rijksmonument.