De Grote Markt in Nijmegen
De Grote Markt is het centrale plein van de binnenstad van Nijmegen, met de Stevenskerk aan de noordzijde.
In dit artikel lees je welke namen het plein in de loop der eeuwen had, welke gebouwen er al eeuwen omheen staan, wat er tijdens het bombardement van 1944 met het plein gebeurde en hoe je het plein nu bereikt.
Van Hundisborch tot Groote Markt
Het plein dat nu de Grote Markt heet, droeg in de loop van de geschiedenis verschillende namen. Halverwege de dertiende eeuw heette het Hundisborch, genoemd naar het invloedrijke Nijmeegse geslacht Van Honsborch. Later werd die naam verbasterd tot Honsborch.
Het plein stond ook bekend als Cruys of Cruys Marct. Die naam verwijst waarschijnlijk naar een kruis dat ooit op het plein stond, als teken van het marktrecht. Pas op 9 juli 1924 besloot de gemeenteraad om het plein officieel Groote Markt te noemen.
De vele naamswisselingen laten zien hoe lang dit plein al een centrale functie in de stad heeft. Van een middeleeuws marktterrein met een kruis tot het huidige, officieel vastgelegde plein liep een traject van bijna zeven eeuwen.
Die geschiedenis van steeds wisselende namen is ook terug te zien in oude stadsplannen en archiefstukken, waarin het plein onder verschillende benamingen opduikt voordat de huidige naam werd vastgelegd. Voor historici is dat een van de redenen waarom de Grote Markt zo vaak terugkomt in onderzoek naar de vroege geschiedenis van Nijmegen.
De Lakenhal en de Boterwaag
Vanaf de veertiende eeuw stond aan het plein de Lakenhal, het belangrijkste gebouw uit de tijd dat Nijmegen leefde van de lakenhandel. In 1542 werd de Lakenhal verbouwd tot een gewelfde doorgang naar de Stevenskerk, die nu nog bekendstaat als de Kerkboog of het Sint-Stevenspoortje.
In 1612 kwam de Boterwaag gereed, waar vroeger boter werd gewogen voor de verkoop. Het gebouw staat er nog steeds en is samen met het Sint-Stevenspoortje aangewezen als rijksmonument.
Beide gebouwen liggen aan de kant van de Stevenskerk en vormen samen het oudste bebouwde stukje van het plein. Terwijl de rest van de Grote Markt in de loop der eeuwen flink is veranderd, bleven de Boterwaag en het Sint-Stevenspoortje op hun plek staan, als vaste herkenningspunten langs de noordzijde.
- Sint-Stevenspoortje: voormalige Lakenhal, sinds 1542 een doorgang naar de Stevenskerk.
- Boterwaag: gebouwd in 1612, voormalig weeghuis voor boter.
Het marktplein door de eeuwen heen
De centrale markt van Nijmegen werd eeuwenlang gehouden op de Lage Markt, verderop in de stad. Later verhuisde de markt naar de Korenmarkt en uiteindelijk naar de huidige Grote Markt.
Twee keer per jaar was er bovendien een vrije jaarmarkt, met een marktkruis als zinnebeeld van het marktrecht. Rond het plein stonden van oudsher veel herbergen, die in de negentiende eeuw vooral plaatsmaakten voor winkels.
De weekmarkt op de Grote Markt
Ook nu nog is de Grote Markt een echt marktplein. Op maandag en zaterdag staat er een warenmarkt in het centrum van Nijmegen, met kramen op de Grote Markt en de aangrenzende Augustijnenstraat en Burchtstraat.
Daarmee vervult het plein nog steeds dezelfde functie die het al eeuwenlang heeft: een vaste plek waar handelaars en bezoekers elkaar treffen, ook al zijn de kramen allang niet meer de enige reden om er te komen. Check de actuele markttijden op de website van de gemeente Nijmegen.
Het bombardement van 1944
Op 22 februari 1944 raakte de zuidzijde van de Grote Markt zwaar beschadigd bij een geallieerd bombardement op de Nijmeegse binnenstad. De panden aan die kant van het plein brandden vrijwel helemaal af, net als grote delen van de rest van de binnenstad.
De noordzijde van het plein, met onder meer de Stevenskerk, bleef grotendeels gespaard. De huidige bebouwing aan de zuidzijde van de Grote Markt is daarom vrijwel volledig naoorlogs.
De wederopbouw van het plein
Na de oorlog kreeg de zuidzijde van de Grote Markt een nieuw gezicht, in een mengvorm van traditionele en modernistische architectuur die typisch was voor de wederopbouwjaren vijftig. Het pand op Grote Markt 1 tot 3, een warenhuis uit 1952 en 1955 van de Nijmeegse architecten D. en P. Benning, kreeg een licht gebogen gevel die de ronding van het plein volgt.
Ook het naastgelegen Grote Markt 5 maakt deel uit van dit wederopbouwplan voor de Nijmeegse binnenstad. Ondanks de nieuwe, modernere gevels bleven de panden in ritme en hoogte aansluiten op de oudere bebouwing aan de noordzijde, zodat het plein als geheel nog herkenbaar bleef.
Mariken van Nieumeghen op de Grote Markt
Op de Grote Markt staat een standbeeld van Mariken van Nieumeghen, de hoofdpersoon uit het gelijknamige middeleeuwse mirakelspel. Het verhaal gaat over een jonge vrouw uit Nijmegen die een verbond met de duivel sluit en daar later weer vanaf weet te komen.
Het standbeeld herinnert aan dit stuk uit de Nederlandse letterkunde, dat al eeuwenlang met Nijmegen wordt geassocieerd. Zo draagt de Grote Markt niet alleen gebouwen, maar ook een literair verhaal met zich mee dat verder reikt dan de stad zelf.
Voor veel bezoekers is het standbeeld daardoor net zo goed een vast onderdeel van het plein als de Boterwaag of het Sint-Stevenspoortje, ook al gaat het hier om een veel jonger kunstwerk.
Hoe kom je bij de Grote Markt?
De Grote Markt ligt midden in de binnenstad van Nijmegen, met als postcode 6511. Het plein grenst direct aan de Burchtstraat, de Houtstraat en de Stikke Hezelstraat, de belangrijkste winkelstraten van het centrum.
Omdat de Grote Markt in het autovrije deel van de binnenstad ligt, bereik je het plein het best lopend of op de fiets. Vanaf het Centraal Station loop je in ongeveer tien minuten naar het plein, via de drukke winkelstraten van het centrum.
Fietsers kunnen hun fiets kwijt in een van de fietsenstallingen rond het centrum, op loopafstand van het plein. Zo hoef je zelf niet met de fiets over het plein, dat grotendeels is ingericht voor voetgangers en terrassen, ook op de drukke marktdagen op maandag en zaterdag.
De Grote Markt vandaag
De Stevenskerk domineert nog altijd de noordzijde van het plein, met de Stevenstoren die van ver zichtbaar is. Rond de kerk liggen terrassen en winkels, wat de Grote Markt tot een van de drukste plekken van de stad maakt.
Vanaf de Grote Markt loop je zo naar de Waalkade, op een paar minuten lopen aan de rivier.
Ook het Valkhof ligt vanaf de Grote Markt binnen een korte wandeling, net als de kade zelf, zodat de drie plekken samen prima in één rustige wandeling van een halfuurtje passen.
Meer historische plekken in Nijmegen
Veelgestelde vragen
Waarom heet het plein Grote Markt?
Het plein kreeg op 9 juli 1924 officieel de naam Groote Markt. Daarvoor heette het onder meer Hundisborch en Cruys Marct.
Wat gebeurde er met de Grote Markt tijdens het bombardement van 1944?
Op 22 februari 1944 brandde de zuidzijde van het plein vrijwel helemaal af. De noordzijde, met de Stevenskerk, bleef grotendeels gespaard.
Wat is de Boterwaag?
De Boterwaag is een gebouw uit 1612 aan de Grote Markt, waar vroeger boter werd gewogen. Het pand staat er nog steeds.
Is er nog een markt op de Grote Markt?
Ja, op maandag en zaterdag staat er een warenmarkt op het plein en in de aangrenzende straten.