Nijmegen, de oudste stad van Nederland
Nijmegen noemt zichzelf graag de oudste stad van Nederland, en daar zit een stevig verhaal achter. De titel komt van de Romeinse stadsrechten die de nederzetting hier rond het jaar 100 kreeg.
In dit artikel lees je waar die claim vandaan komt, wat de Romeinen hier precies bouwden en welke plekken in de stad je dat verleden nog kunt zien. Ook lees je waarom niet iedereen het met Nijmegen eens is.
Hoe het begon: een legerkamp aan de Waal
Lang voordat Nijmegen een stad was, lag hier een Romeins legerkamp op de Hunerberg. Soldaten van het Tiende Legioen hielden hier de grens van het Romeinse Rijk in de gaten, met de Waal als natuurlijke barrière.
Rond dat kamp ontstond een burgerlijke nederzetting die de Romeinen Oppidum Batavorum noemden. Deze nederzetting lag ten westen van het latere centrum en groeide uit tot een handelsplaats voor soldaten en omwonenden.
De stadsrechten van keizer Trajanus
Rond het jaar 100 na Chr. kreeg de nederzetting langs de Waal een nieuwe status. Bronnen noemen verschillende jaren tussen 98 en 105, omdat de exacte datum van het keizerlijk besluit niet overal gelijk wordt vastgelegd.
Keizer Trajanus verleende de plaats stadsrechten onder de naam Ulpia Noviomagus Batavorum. Noviomagus betekent “nieuwe markt”, en Ulpia verwijst naar de familienaam van Trajanus zelf. Deze naam vind je nu terug in de naam van bedrijven en cultuurplekken door de hele stad.
Waarom 2005 zo’n belangrijk jaar was
In 2005 vierde Nijmegen uitgebreid dat de stad 2000 jaar bestond. Die viering rekende terug vanaf het jaar waarin de Romeinen de stad stichtten, en zette Nijmegen opnieuw op de kaart als een van de oudste plekken van het land.
Sindsdien gebruikt de stad de titel “oudste stad van Nederland” vaak in haar promotie. Musea, rondleidingen en evenementen verwijzen regelmatig naar dit Romeinse verleden.
Plekken waar je het Romeinse verleden nog ziet
Een paar plekken in de stad laten die oude geschiedenis nog goed zien.
- Het Valkhofpark, waar ooit een Romeinse en later een keizerlijke burcht stond.
- Museum Het Valkhof, met een collectie Romeinse vondsten uit de regio.
- De Bastei, waar resten van oude stadsmuren en funderingen te zien zijn.
- De Waalkade, die al in de Romeinse tijd een belangrijke plek langs de rivier was.
Deze plekken liggen dicht bij elkaar in het centrum, dus je combineert een wandeling langs meerdere locaties op één middag.
Niet iedereen is het ermee eens
De titel “oudste stad van Nederland” is omstreden. Maastricht wijst op een ononderbroken bewoningsgeschiedenis die volgens sommige tellingen verder teruggaat dan die van Nijmegen. Ook Heerlen en Voorburg claimen een oude Romeinse status.
Het antwoord hangt sterk af van de maatstaf die je gebruikt. Kijk je naar formele Romeinse stadsrechten en stedelijke allure, dan staat Nijmegen er sterk voor. Kijk je naar continue bewoning sinds de prehistorie, dan maken andere plaatsen een serieuze kans. Neem je juist middeleeuwse stadsrechten als maatstaf, dan voeren steden als Utrecht en Deventer de lijst aan.
Meer Romeins Nijmegen
Veelgestelde vragen
Is Nijmegen echt de oudste stad van Nederland?
Volgens de meest gebruikte maatstaf, Romeinse stadsrechten met zelfbestuur, heeft Nijmegen de sterkste claim. Met een andere maatstaf, zoals ononderbroken bewoning, komen ook andere steden in beeld.
In welk jaar kreeg Nijmegen stadsrechten?
Bronnen noemen verschillende jaren tussen 98 en 105 na Chr. De gemeente zelf rekende bij haar jubileum in 2005 terug tot het jaar 0, wat uitkomt op een stichting rond het begin van onze jaartelling.
Waar zie ik de Romeinse geschiedenis van Nijmegen nog terug?
Ga naar het Valkhofpark, Museum Het Valkhof of De Bastei. Op al deze plekken vind je resten of vondsten uit de Romeinse tijd.
Welke andere steden noemen zich ook de oudste stad van Nederland?
Maastricht, Heerlen en Voorburg maken ook aanspraak op die titel, elk met een andere onderbouwing.
